Koyun-keçi çiçeği koyun ve keçilerin ateş generalize papüller nadiren veziküler özellikle deri ve akçiğerlerde lezyonlarla karekterize öldürücü viral bir hastalığıdır.
DNA içeren zarflı ve kubik bir yapıya sahip olan virion en az 30 yapı proteinine ve bir enzime sahiptir. Poxviridae familyası Chordopoxvirinae ve Entamopoxvirinae olmak üzere iki alt familyaya ayrılır. Entamopoxvirinae altfamilyasındaki viruslar sadece insectlerde görülür. Chordopoxvirinae alt familyasında 8 tür bulunur. Capripox viruslar Chordopoxvirinae familyasında yer alıp Koyun Çiçeği Keçi çiçeği ve Yumrulu Deri Hastalığı viruslarını kapsar.
Bangladeş’te endemik olarak görülmektedir. Koyun çiçeği virusu Poxviridae familyası içinde yer alıp 290 x 270 nanometre büyüklüğündedir.Keçi çiçeği Ektima ve Yumrulu deri hastalığı ( LSD ) ile ortak antijenik yapıya sahip olup serolojik olarak birbirleri ile kros reaksiyon verirler. LSD virusu sığırlarda hastalık oluşturmakla birlikte orjinini capripox viruslarından almaktadır. Ancak gerek doğal ortamlarda ve gerekse deneysel çalışmalarda LSD virusunun koyun ve keçilerde hastalık oluşturmadığı bildirilmektedir.
Koyun çiçeği virusu embriyolu tavuk yumurtası kuzu testis Fötal kuzu böbrek troid embriyonik akçiğer karaçiğer kalp ve deri hücre kültürlerinde sığır testis böbrek ve embriyonik deri hücre kültürlerinde sürekli hücre kültürlerinden Vero ve BHK hücre kültürlerinde sitoliz ve intra sitoplazmik inkluzyon cisimcikleri ile karekterize sitopatik etki (CPE) oluşturarak ürerler.Capripoxviruslar eter kloroform ısı ve kimyasal maddelere duyarlıdırlar. Etken direkt güneş ışınlarına maruz kaldığında kısa sürede inaktive olur. Karanlık ve serin yerlerde 2 yıl koyun derisinde 2 ay kadar infeksiyositesini sürdürür. %01 potasyum Permanganat%01 sublime%01 formol%15 asit fenik ve % 25 sülfürik asit solusyonları virusu inaktive eder.
18-20 °C de titrenin kaybolduğu Koyun çiçeği virusunun titresi -20 °C de 30 günde log. 10-1 azalırken pH 3.0 de 30 dakikada 10-4.7pH 11 de 30 dakikada 10-3.4 azalırken iki saatte tamamen inaktive olduğu ultraviyole ışınlarında 5 dakikada 10-3.6 azalırken sodium desoxycholate içinde 1 saatte titre saptanmaktadır.
Ateş yükselir, hastalığın inkubasyon süresi doğal infeksiyonlarda 6-8 gün iken deneysel infeksiyonlarda bu süre 2-3 gündür. Hastalık acut seyreder nabız ve solunum sayısı artar gözler şişer ve hayvanın burnundan mukoz bir akıntı gelir. Konstipasyon ve idrar zorluğu gözlenir. Hastalığın tipik şeklinde hastalığın 1. gününden itibaren derinin yapağısız bölgelerinde burun dudaklargöğüs bacak aralarında memede ve karında sırası ile papül vezikül püstül ve kabuk teşekkül eder. Bu kabuklar sonradan dökülür ve yerlerinde izler kalır. Papüller 0.5 - 2 cm çapında olup yuvarlak veya elips şeklindedir. Daha sonra püstüller irinleşirler. Bazen atipik koyun çiçeğine rastlanır. Bu durumda sadece papül devri görülür ve hayvan iyileşir. Koyun çiçeği hastalığı 3-4 hafta kadar sürer kış aylarında daha fazla sürebilir. Hastalığın şiddetleri devrelerinde yani virusun virulansı yüksek olduğunda kuzularda pnömoni ve bronko pnömoni meydana gelir. Koyunlarda mastitis ve abort vakaları görülür. Hastalığın seyrinde bakım besleme ve hijyen şartlarının büyük tesiri vardır. Hayvanların hastalığa yakalanmasında konstitüston ve dispozisyonun büyük rolü vardir. Koyunlarda morbidite % 70-80 mortalite oranı ise % 5-50 arasında değişir. Kuzularda mortalite oranı % 80’e çıkabilir.
Dermoepiteliotrop olan virus en iyi şekilde epidermis ve mukoza epitellerinde ürer. Fakat mezoderma ve iskelet kaslarına karşıda affinitesi vardır. Virus organizmada ilk önce retikülo-endotelial sisteme yerleşir. Buradan vucuda yayılarak deri ve organlarda çiçekle ilgili bozukluklara sebeb olur. Virus etkisini en fazla deride ve az olarakta lenfoid retikulo-endotelial hemopoetiksolunum ve sindirim sisteminde gösterir. Deneysel olarak meydana getirilen koyun çiçeği hastalığında koyunlarda tipik çiçek lezyonları oluşmaz. Yalnız vucut ısısı biraz yükselir ve sonradan normale döner. Bazı koyunlarda deri içi inokulasyonların 1. gününden itibaren ödemli eritamatöz nödüller şekillenir. Oluşan bu odaklar 6-7. güne kadar yavaş yavaş büyür ve 3-5 cm çapına ulaşır. Oluşan papüllerin bir kısmı nekroze olur ve nekrotik bir membran oluşur.
Beden ısısı artışı ile birlikte vücudun değişik yerlerinde papülvezikül ve püstüllerin birbirini takip ederek ortaya çıkmasıhastalığın tipik semptomu olarak kabul edilir
14 gün süreyle her gün CPE oluşumu yönünden kontrolleri yapılır. Virus izolasyonu için alınan kan örnekleri mümkün olduğu kadar çabuk ve buz içinde taşınmalıdır. Pratik olarak örnekler +4 °C de 2 gün süreyle lökositler ayrılarak inokulasyon yapılıncaya kadar muhafaza edilebilir. Uzun süreli muhafaza için -20 °C kullanılabilir. Eğer doku örneklerinin alındığı yer uzak ise ve soğuk zincir yok ise % 10 gliserol + fizyolojik tuzlu su veya fosfat buffer solusyonu veya vasat içinde nakledilir ve virus izolasyonu için alınan biyopsi materyalinin merkezi kısmı kullanılır. Histopatolojik muayeneler için lezyonlu bölgelerden alınan doku örnekleri %10 formol solusyonu içinde muhafaza edilir. Hastalığın teşhisinde serolojik testler arasında en spesifik olanı serum nötralizasyon testidir. Buna ek olarak agar jel immunodiffizyon ELİSA İFATFAT kullanılabilir.
